Zakony

Założenie: 529 · w Polsce 1044

Założyciel: św. Benedykt z Nursji

Ora et labora — módl się i pracuj. Życie wspólne, modlitwa liturgiczna, stabilność miejsca. Najstarsza rodzina zakonna Kościoła zachodniego.

Habit: Czarny habit z kapturem (stąd „czarni mnisi").

Najstarsza polska wspólnota — opactwo Tyniec pod Krakowem od XI w. Klasztory: Tyniec, Lubiń, Biskupów. Tworzyli pierwsze polskie biblioteki, kroniki, klasztory szkoły.

Założenie: 1098 · w Polsce 1140

Założyciel: św. Robert z Molesme, św. Bernard z Clairvaux

Powrót do pierwotnej reguły benedyktyńskiej w surowości. Praca rolna, wznoszenie klasztorów w głuszy, kult Maryi.

Habit: Biały habit, czarny szkaplerz.

Wielcy budowniczowie średniowiecznej Polski. Klasztory: Jędrzejów (1140 — pierwszy), Mogiła pod Krakowem, Krzeszów, Wąchock, Sulejów, Pelplin, Oliwa. Cysterki w Trzebnicy (św. Jadwiga Śląska).

Założenie: 1250 · w Polsce 1382

Założyciel: bł. Euzebiusz z Ostrzyhomia

Solus cum Deo solo — sam z samym Bogiem. Życie kontemplacyjne pustelnicze (od św. Pawła z Teb — patrona zakonu).

Habit: Biały habit, czarny szkaplerz, czarny pas.

Sprowadzeni przez Władysława Opolczyka na Jasną Górę (1382). Kustosze cudownego Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej. Obrona Jasnej Góry 1655 (o. Augustyn Kordecki).

Założenie: 1216 · w Polsce 1222

Założyciel: św. Dominik Guzmán

Zakon Kaznodziejski (Ordo Praedicatorum). Studium prawdy, kazanie, kontemplacja i jej owoce. Patronowie św. Tomasza z Akwinu.

Habit: Biały habit, czarna kapa.

Sprowadzeni przez bł. Czesława i św. Jacka Odrowąża. Bazylika Świętej Trójcy w Krakowie. Po 1989 r. dominikanie znaczący w kulturze polskiej (o. Joachim Badeni, o. Jan Góra — Lednica).

Założenie: 1209 · w Polsce 1237

Założyciel: św. Franciszek z Asyżu

Ubóstwo, prostota, braterskość. Bliskość ludzi i przyrody. Franciszkańska droga radości i pokory.

Habit: Szary lub czarny habit, sznur z trzema węzłami (śluby).

Sprowadzeni do Wrocławia w 1236 r. Niepokalanów — założony przez św. Maksymiliana Kolbe (1927). Centrum mediów katolickich w XX w.

Założenie: 1453

Założyciel: św. Jan Kapistran (reformator)

Obserwancka gałąź franciszkanów — surowsza forma reguły. W Polsce powszechnie zwani „bernardynami" od św. Bernardyna ze Sieny.

Habit: Brązowy habit, sznur z trzema węzłami.

Sprowadzeni przez Jana Kapistrana z Krakowa (1453). Sanktuarium pasyjno-maryjne Kalwaria Zebrzydowska — założone przez Mikołaja Zebrzydowskiego (1602). Coroczne Misteria Męki Pańskiej.

Założenie: 1525 · w Polsce 1681

Założyciel: Matteo Serafini z Bascio

Reformowana gałąź franciszkanów. Nazwa od długiego kapturu (capucium). Surowsza obserwancja, kazania, misje wśród prostego ludu.

Habit: Brązowy habit z długim spiczastym kapturem.

Sprowadzeni przez króla Jana III Sobieskiego (1681). Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Czernej (Małopolska). W XX w. św. o. Pio inspirował polskich kapucynów.

Założenie: 1568 · w Polsce 1605

Założyciel: św. Teresa z Avili, św. Jan od Krzyża

Reforma terezjańska zakonu karmelitańskiego. Życie modlitwy kontemplacyjnej, mistyka, surowość. „Bosi" — chodzili w sandałach na boso.

Habit: Brązowy habit, biały płaszcz.

Sprowadzeni za króla Zygmunta III Wazy. Kościół karmelitów na Piasku w Krakowie (Matka Boża Piaskowa). Karmel w Czernej. Św. Faustyna była związana z duchowością karmelitańską.

Założenie: 1540 · w Polsce 1564

Założyciel: św. Ignacy Loyola

Ad maiorem Dei gloriam — na większą chwałę Boga. Posłuszeństwo papieżowi, edukacja, misje, ćwiczenia duchowne św. Ignacego.

Habit: Czarna sutanna (bez tradycyjnego habitu mniszego).

Sprowadzeni przez kard. Stanisława Hozjusza (1564). Kolegium Jezuickie w Wilnie (1579) → Akademia Wileńska. Św. Stanisław Kostka, św. Andrzej Bobola (męczennik, 1657). Pierwszy papież-jezuita: Franciszek.

Założenie: 1617 · w Polsce 1642

Założyciel: św. Józef Kalasanty

Pierwszy zakon poświęcony bezpłatnej edukacji ubogiej młodzieży („Scuole Pie" — Szkoły Pobożne).

Habit: Czarna sutanna pasowana.

Konarski — pijar, autor reformy szkolnictwa Rzeczypospolitej (Collegium Nobilium, 1740). Wkład w epokę stanisławowską.

Założenie: 1625 · w Polsce 1651

Założyciel: św. Wincenty à Paulo

Misje ludowe, formacja kleru, opieka nad ubogimi. Założyciel duchowy także Sióstr Miłosierdzia (szarytek).

Habit: Czarna sutanna.

Sprowadzeni przez królową Marię Ludwikę Gonzagę. Kościół Świętego Krzyża w Warszawie — tu pochowano serce Fryderyka Chopina.

Założenie: 1859 · w Polsce 1898

Założyciel: św. Jan Bosko

Wychowanie młodzieży, szczególnie ubogiej i opuszczonej. System prewencyjny: rozum, religia, dobroć. Patroni: św. Franciszek Salezy.

Habit: Czarna sutanna z białym kołnierzykiem (klerycy z kolarstwem).

Działają od 1898 r. Prowadzą szkoły, oratoria, parafie. Cenione zwłaszcza na Śląsku i w Małopolsce.

Założenie: 1732 · w Polsce 1787

Założyciel: św. Alfons Liguori

Głoszenie Ewangelii ubogim i opuszczonym, zwłaszcza poprzez misje ludowe i rekolekcje. Kult Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

Habit: Czarna sutanna z białym kołnierzem.

Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Toruniu (Radio Maryja, TV Trwam, o. Tadeusz Rydzyk). Bazylika św. Klemensa w Warszawie.

Założenie: 1903 · w Polsce 1923

Założyciel: św. Alojzy Orione

Wierność papieżowi, służba ubogim, opieka nad dziećmi opuszczonymi i niepełnosprawnymi. Praktyczna miłość bliźniego.

Habit: Czarna sutanna.

Dom Pomocy w Zduńskiej Woli, ośrodki opieki w wielu polskich miastach.

Założenie: 1671

Założyciel: św. Stanisław Papczyński

Pierwszy męski zakon założony w Polsce. Kult Niepokalanego Poczęcia NMP, modlitwa za zmarłych, pomoc duszpasterska.

Habit: Biały habit (od Niepokalanego Poczęcia).

Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej — największa świątynia w Polsce (poświęcona 2004). Klasztor założony przez Papczyńskiego w Puszczy Korabiewskiej.