Dwadzieścia jeden soborów powszechnych — momenty, w których Kościół określał swoją wiarę wobec wyzwań epoki.
1.
325
Nicea (Bitynia) · św. Sylwester I
Pierwszy sobór powszechny. Potępił arianizm — herezję głoszącą, że Syn Boży jest stworzeniem. Ogłosił bóstwo Chrystusa: „współistotny Ojcu" (homoousios).
„Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego."
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
2.
381
Konstantynopol · św. Damazy I
Uzupełnił Credo nicejskie o wyznanie wiary w Ducha Świętego — „Pana i Ożywiciela". Potępił macedonianizm. Symbol nicejsko-konstantynopolitański używany do dziś.
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
3.
431
Efez (Azja Mniejsza) · św. Celestyn I
Potępił nestorianizm. Ogłosił dogmat o Bożym Macierzyństwie Maryi — Theotokos („Bogarodzica"). Ludność Efezu witała ojców soborowych okrzykami radości.
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
4.
451
Chalcedon · św. Leon Wielki
Ogłosił klasyczną formułę chrystologiczną: jedna Osoba Chrystusa w dwóch naturach — boskiej i ludzkiej, „bez zmieszania, bez zmiany, bez podziału, bez rozdzielenia". List Tomus Leonis przyjęto z okrzykiem: „Piotr przemówił przez Leona!"
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
5.
553
Konstantynopol · Wigiliusz
Potępił „Trzy Rozdziały" — pisma o nestoriańskim zabarwieniu. Próba pojednania z monofizytami. Cesarz Justynian I miał znaczący wpływ na obrady.
6.
680–681
Konstantynopol · św. Agaton
Potępił monoteletyzm. Ogłosił, że w Chrystusie są dwie wole — boska i ludzka — w pełnej zgodzie, lecz nie zlane.
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
7.
787
Nicea · Adrian I
Zakończył kryzys ikonoklastyczny. Przywrócił kult obrazów świętych: „cześć oddawana obrazowi przechodzi na pierwowzór". Ostatni sobór uznany wspólnie przez Wschód i Zachód.
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
8.
869–870
Konstantynopol · Hadrian II
Złożył z urzędu patriarchę Focjusza — początek napięć, które prowadzić będą do schizmy 1054 r. Ostatni sobór powszechny przed rozłamem Wschód–Zachód.
9.
1123
Lateran, Rzym · Kalikst II
Zatwierdził konkordat wormacki kończący spór o inwestyturę. Potwierdził obowiązek celibatu kapłańskiego dla całego Kościoła łacińskiego.
10.
1139
Lateran · Innocenty II
Zakończył schizmę po wyborze antypapieża Anakleta II. Wprowadził reformy dyscyplinarne.
11.
1179
Lateran · Aleksander III
Ustalił, że do ważnego wyboru papieża potrzebne jest 2/3 głosów kardynałów — zasada obowiązująca do dziś.
12.
1215
Lateran · Innocenty III
Najważniejszy sobór średniowiecza. Wprowadził obowiązek dorocznej spowiedzi i Komunii wielkanocnej. Ogłosił dogmat o przeistoczeniu (transsubstancjacja).
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
13.
1245
Lyon · Innocenty IV
Złożył z tronu cesarza Fryderyka II. Wezwał do nowej krucjaty po klęsce pod Gazą. Ustanowił czerwony kapelusz kardynalski.
14.
1274
Lyon · bł. Grzegorz X
Krótkotrwała unia z Kościołem prawosławnym. Uczestnik soboru — św. Tomasz z Akwinu — zmarł w drodze. Wprowadzono ścisłe zasady konklawe.
15.
1311–1312
Vienne (Francja) · Klemens V
Zniósł zakon templariuszy pod presją króla francuskiego Filipa IV Pięknego. Reformy klasztorne. Sobór z okresu „niewoli awiniońskiej" papiestwa.
16.
1414–1418
Konstancja · Marcin V
Zakończył Wielką Schizmę Zachodnią (trzech papieży). Wybór Marcina V przywrócił jedność. Spalenie Jana Husa (1415) i Hieronima z Pragi.
17.
1431–1445
Bazylea, Ferrara, Florencja · Eugeniusz IV
Unia florencka — krótkotrwałe pojednanie z Kościołem greckim (1439), ormiańskim, koptyjskim. Bizancjum upadło niedługo potem (1453).
18.
1512–1517
Lateran · Juliusz II, Leon X
Ostatni sobór przed reformacją. Próba reform — niewystarczająca. Zakończył się w przeddzień wystąpienia Lutra (31 X 1517).
19.
1545–1563
Trydent (Tyrol) · Paweł III, Juliusz III, Pius IV
Wielki sobór reformy katolickiej. Określił doktrynę wobec protestantyzmu: usprawiedliwienie, sakramenty (siedem), Eucharystia, kult świętych. Ujednolicił Mszał Rzymski (1570) i Brewiarz. Wprowadził seminaria duchowne.
„Sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina Synodus…"
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
20.
1869–1870
Bazylika św. Piotra, Watykan · bł. Pius IX
Ogłosił dogmat o nieomylności papieża w sprawach wiary i moralności, gdy przemawia ex cathedra. Przerwany wojną włosko-niemiecką i wkroczeniem do Rzymu wojsk króla Wiktora Emanuela.
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
21.
1962–1965
Bazylika św. Piotra, Watykan · św. Jan XXIII, św. Paweł VI
Największe wydarzenie kościelne XX w. Aggiornamento — otwarcie na świat. 16 dokumentów: konstytucje Lumen gentium (Kościół), Dei Verbum (Pismo Św.), Sacrosanctum Concilium (liturgia), Gaudium et spes (Kościół w świecie). Msza w językach narodowych. Karol Wojtyła współautor Gaudium et spes.
„Kościół winien zawsze wpatrywać się w Chrystusa, by głębiej zrozumieć tajemnicę człowieka."
Rozstrzygnięcia dogmatyczne
Ubi Petrus, ibi Ecclesia · Gdzie Piotr, tam Kościół.
